Anlaşmalı Boşanma Protokolü İptal Edilebilir mi ?

Anlaşmalı Boşanma Protokolü İptal Edilebilir mi ?

Anlaşmalı boşanma davası sürecinde irade sakatlıkları veya başka durumların gerçekleşmesi halinde nasıl bir yol izlenebileceğine dair Kanunumuzda herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. Anlaşmalı boşanma yargılamasında hâkimin yükümlülüklerinden biri de, tarafların beyanlarının oluşması ve dış dünyaya yansıması sırasında iradeyi sakatlayan hallerin mevcut olup olmadığını denetlemektir. Hâkim yargılama süreci sona erene kadar her aşamada bu denetimi yapmakla yükümlüdür. Ancak, irade sakatlıkları veya protokolün geçersizliğine neden olacak haller anlaşmalı boşanma davasının kesinleşmesinden sonra öğrenilir, ortaya çıkar ya da ifade edilebilecek duruma gelirse bunun sorumluluğu taraflara yüklenmemelidir. Mesela, ikrah altına alınarak iradesi sakatlanmış ve anlaşmalı boşanma protokolü kapsamında hâkim önünde iradesini tekrar ederken bile ikrah altında olan eş açısından onaylanan protokolün iptali mümkün olmalıdır. 

Anlaşmalı boşanma protokolünün iptali davası, Medeni Kanundaki evliliğin butlanı ve ölüme bağlı tasarrufların iptali davasını akla getirmektedir. Anlaşmayı temel alan boşanma davasında temyiz kudretini kaybedecek kadar akıl hastası olan kişi protokolü imzalayıp boşanmak için beyanda bulunmuşsa, bu husus hâkimin dikkatinden kaçmışsa ve bu hâliyle protokol kesinleşmiş hükme esas olmuşsa, süresiz olarak anlaşmalı boşanma protokolünün iptali davası açılabilmelidir. Ancak somut olayda TBK m. 30 vd. düzelenen irade sakatlıklarından birisi oluşmuşsa ve iradenin sakatlandığı durumlar altında anlaşmalı boşanma kesinleşmişse, Kanunda öngörülen 1 yıllık süre içerisinde ''anlaşmalı boşanma protokolünün iptali davası'' açılmalıdır. İlgili sürenin başlagıcı ve sonu her somut olaya göre değişiklik gösterir.

Boşanma protokolü kendine özgü bir aile hukuku sözleşmesidir. Anlaşmalı boşanma davası açılınca hâkim, tarafların boşanmak istediklerine ilişkin beyanlarını tüm baskılardan uzak serbest iradeleriyle ifade edip etmediklerini re'sen dikkate alır. Geçerli hiçbir saik olmadan bile taraflar Kanundaki koşulları sağlıyorlarsa anlaşarak boşanma imkanına sahiptirler. Ancak Kanundaki tüm şartlar sağlanmış olsa bile somut olayda irade sakatlıkları, gabin gibi iradeyi sakatlayan bir durum varsa hâkim tarafların protokolünü onaylamaktan kaçınmalıdır. Eğer protokol kesinleşmişse de taraflara yargılamanın yenilenmesi veya anlaşmalı boşanma protokolünün iptali davası açma yoluna gidebilme imkanı tanınmalıdır.