Hırsızlık - Dolandırıcılık- Yağma ve Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçları

Hırsızlık - Dolandırıcılık- Yağma ve Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçları

HIRSIZLIK SUÇU

Hırsızlık suçunun konusunu taşınır mallar oluşturur dolayısıyla taşınmaz mallar hırsızlık suçunun konusunu oluşturamaz. Hırsızlık suçunda ihlal edilen hukuki konu zilyetliktir. Malın zilyedi olan kişi malın sahibi olmak zorunda değildir. Örneğin, bisiklet kullanmak üzere bir kişiye verildiğinde üçüncü bir kişi bisikleti kullananın rızası dışında elinden alırsa hırsızlık suçu meydana gelir. Mal üzerinde zilyetlik hakkına sahip kişinin zilyetliği hukuka aykırı veya hukuka uygun bir şekilde elde etmiş olmasının önemi yoktur. Yani, bir hırsızın çaldığı bir bisikletin hırsızdan başka biri tarafından çalınmasıyla da hırsızlık suçu meydana gelir. Hırsızlık suçunun oluşması için malın zilyedin egemenliğinden tamamen çıkarılması, mal üzerinde failin hakimiyet kurularak zilyetliğin elde edilmesi gerekir. Fail malı bulunduğu yerden aldıktan hemen sonra takip sonucu yakalanırsa hırsızlık suçu değil, bu suça teşebbüs edilmiştir. Başkasına ait bir banka veya kredi kartını izinsiz kullanıp yarar sağlayan kişi, hırsızlık suçunu değil, banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılması suçunu işlemiş olur. Hırsızlık suçu özel kastla işlenir. Failde yarar sağlamak amacı değil de, zarar verme amacı varsa hırsızlık değil mala zarar verme suçu oluşur. Zilyedin denetimi ve bilgisi dahilinde malı elinde bulunduran kişi veya kişiler zilyet yardımcısıdır. Zilyet yardımcısı asıl zilyedin talimatlarıyla hareket eder ve eşyayı kendisi için değil, mala zilyet olan kimsenin fiili hakimiyet alanı içindeki bir hizmetinin yerine getirilmesi için kullanır. Örneğin bir işyerinde çırak olarak çalışan B zilyet yardımcısıdır. Ya da oteldeki elektrik süpürgesiyle temizlik yapan hizmetçi zilyet yardımcısıdır. Zilyet yardımcısının kendisine teslim edilen bu malı alması hırsızlık suçunu oluşturur ama fail mala kendisi zilyetse bu durumda hırsızlık suçu değil, güveni kötüye kullanma suçu oluşur.

Madde 141-(1): Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilir.

Cezayı Ağırlaştıran Nedenler (m.142/1):

• Kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında,
• Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında,
• Bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında,
• Adet, tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında.

(m.142/2):

• Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak,
• Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle,
• Doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak,
• Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle,
• Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle,
• Tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınarak,
• Büyük veya küçük baş hayvan hakkında,
• Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında, işlenmesi halinde, 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Suçun (b) bendinde belirtilen surette, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenmesi halinde ceza artırılır.

(m.142/3): Suçun, sıvı veya gaz halindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde ceza artırılır (Bu fiilin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza artırılır).

(m.142/4): Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali veya mala zarar verme suçunun işlenmesi halinde, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikayet aranmaz.

(m.142/5): Hırsızlık suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması halinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

(m.143) Suçun gece vakti işlenmesi:  Hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi halinde ceza artırılır.

(m.144) Daha Az Cezayı Gerektiren Haller:

a) Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde,

b) Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenirse ceza daha az ceza verilir ve bu şekliyle işlenen hırsızlık suçunun soruşturması ve kovuşturması şikayete bağlıdır.

(m.145) Malın Değerinin Az Olması: Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

(m.146) Kullanma Hırsızlığı: Hırsızlık suçunun, malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi halinde, şikayet üzerine, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir. Ancak malın suç işlemek için kullanılmış olması halinde bu hüküm uygulanmaz.

(m.147) Zorunluluk Hali: Hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmesi halinde, olayın özelliğine göre, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

YAĞMA SUÇU

Hırsızlık suçu ile yağma suçu arasında ortak olan fiil, başkasına ait olan malın alınması fiilidir. Yağma suçu, hırsızlık suçunun unsuru olan başkasına ait olan malın alınması fiiline ek olarak, malın alınması esnasında cebir veya tehdit kullanılması ile vücut bulan bileşik bir suçtur. Suçun konusu herhangi bir taşınmaz maldır. Yağma suçunda zincirleme suç hükümleri uygulanmaz.

Taşınır mal yağması (m.148/1): Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından bahisle tehdit ederek veya cebir kullanarak, bir malı teslime veya malın alınmasına karşı koymamaya mecbur kılan kişi bu suçu işlemiştir.

Senet yağması (m.148/2): Cebir veya tehdit kullanılarak mağdurun, kendisini veya başkasını borç altına sokabilecek bir senedi veya var olan bir senedin hükümsüz kaldığını açıklayan bir vesikayı vermeye, böyle bir senedin alınmasına karşı koymamaya, ilerde böyle bir senet haline getirilebilecek bir kağıdı imzalamaya veya var olan bir senedi imha etmeye veya imhasına karşı koymamaya mecbur edilmesi halinde de aynı ceza verilir.

(m.148/3): Mağdurun, herhangi bir vasıta ile kendisini bilmeyecek ve savunamayacak hale getirilmesi de, yağma suçunda cebir sayılır.

Cezayı Ağırlaştıran Nedenler (m.149/1)

• Silahla,
• Kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle,
• Birden fazla kişi tarafından birlikte,
• Yol kesmek suretiyle ya da konutta, işyerinde veya bunların eklentilerinde,
• Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı; akıl zayıflığı veya hastalığı bulunan kişiler, çocuklar, yaşlılar gibi kendisini savunamayacak durumda olan kişilere karşı işlenmesi durumudur.
• Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,
• Suç örgütüne yarar sağlamak maksadıyla,
• Gece vaktinde işlenmesi halinde ceza artırılır.

İçtima (m.149/2): Yağma suçunun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır (Basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde yaralanması durumunda ayrıca yaralamadan ceza verilmez dolayısıyla yağma suçunun unsuru olarak kabul edilip tek suçtan ceza verilir).

Daha Az Cezayı Gerektiren Hal (m.150): Kişinin bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanması halinde, ancak tehdit veya kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır. Yağma suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza indirilebilir.

DOLANDIRICILIK SUÇU

Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişi bu suçu işlemiştir. Dolandırıcılık suçunun meydana gelmesi için haksız bir çıkar sağlanması gerekmektedir. Dolandırıcılık suçunun teşebbüs aşamasında kaldığının kabulü için hazırlık hareketlerinin bitmiş haksız çıkar elde etmeye yönelik icra hareketlerine başlanılması gerekir. Bağlı hareketli bir suçtur. Dolandırıcılık suçu şartlarının oluşabilmesi için fail, kullandığı hile ile mağduru yanıltmalı, aldatıcı davranış ve yalanlara itibar eden mağdurdan haksız çıkar elde etmelidir. Resmi evrakta sahtecilik suçu ya da özel evrakta sahtecilik suçu olsun, bu suçların dolandırıcılık suçu ile birlikte işlendiğinde, failin işlediği fiil tek olsa bile faile her bir suçtan ayrı ayrı ceza verilir. Dolandırıcılık suçunun konusunu taşınır ya da taşınmaz mallar oluşturur.

Cezayı Ağırlaştıran Nedenler (madde 158/1):

• Dini inanç duyguların istismar edilmesi suretiyle,
• Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,
• Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
• Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
• Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
• Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
• Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
• Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında,
• Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
• Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
• Sigorta bedelini almak maksadıyla,
• Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle, işlenmesi halinde ceza artırılır.

(madde 158/2): Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak, başkasından menfaat temin eden kişinin cezası artırılır.

(madde 158/3): Bu madde ile 157nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde verilecek ceza artırılır.

Daha Az Cezayı Gerektiren Hal (madde 159): Dolandırıcılığın, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine daha az cezaya hükmedilir.

KİŞİYİ HÜRRİYETİNDEN YOKSUN KULMA SUÇU

(m.109/1): Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere getirmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişinin işlediği suçtur. Seçimlik hareketli ve kesintisiz bir şekilde işlenen mütemadi suçtur. İcrai veya ihmali bir şekilde işlenebilir.

Cezayı Ağırlaştıran Nedenler (m.109/2): Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa ceza artırılır.

Cezayı Ağırlaştıran Nedenler (m.109/3):

• Silahla,
• Birden fazla kişi tarafından birlikte,
• Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
• Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
• Üstsoy, altsoy veya eşe karşı,
• Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi halinde ceza bir kat artırılır.
• Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur (m.109/4).
• Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır (109/5) (cinsel suç gerçekleşirse ayrıca ilgili suçtan da ceza verilir).

İçtima (109/6): Bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

Etkin Pişmanlık (m.110): Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçu işleyen kişi, bu suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakacak olursa ceza indirilir.

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri Uygulanması (m.111): Tehdit, şantaj, cebir veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarının işlenmesi sonucunda işlenmesi sonucunda yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.