Ömür Boyu Gelir Sözleşmesi ve Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi

Ömür Boyu Gelir Sözleşmesi ve Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi

ÖMÜR BOYU GELİR SÖZLEŞMESİ

Ömür boyu gelir sözleşmesi, gelir borçlusunun gelir alacaklısına, içlerinden birinin veya üçüncü bir kişinin ömrü boyunca belirli dönemsel edimlerde bulunmayı üstlendiği sözleşmedir. Yaşam boyu gelir sözleşmesi, gelir borçlusunun bir kişinin yaşamına bağlı olarak gelir alacaklısına belirli zaman aralıklarıyla (devri) para ya da istisna en diğer misli eşyayla ödemelerde bulunması amacıyla yapılır. İş görme biçimindeki edimler bu sözleşmenin konusunu oluşturamaz.Sözleşme, aksine açık bir hüküm yoksa, gelir alacaklısının ömrü boyunca yapılmış sayılır.Gelir borçlusunun veya üçüncü bir kişinin ömrüyle sınırlı olarak bağlanmış olan gelir, aksi kararlaştırılmamışsa gelir alacaklısının mirasçılarına geçer. Sözleşme kendisine yaşam boyu gelir ödenecek kişinin ya da gelir borçlusunun yaşamına bağlı olabildiği gibi 3. bir kişinin yaşamına bağlı olarak da yapılabilir. Kimin yaşamına bağlı olacağı kararlaştırılmamışsa alacaklının yaşamına bağlı olarak yapılmış sayılır. Sözleşme karşılık edimi (ivaz) içerebileceği gibi karşılıksız da yapılabilir. Edimlerin birbirini izleyen belirli zaman aralıklarıyla ve belirlenen kişinin yaşamı boyunca yapılması gerekir; bir defada yapılacak bir ödeme ya da yaşam süresine bağlı olmaksızın yalnızca belirli bir süre için yapılacak ödeme bu sözleşmenin konusunu oluşturamaz.

Geçerlilik Şekli: Yaşam boyu gelir sözleşmesinin yazılı biçimde düzenlenmesi gereklidir; yazılı biçim koşulu sözleşmenin bütün temel öğelerinin yazılı metin içinde eksiksiz belirtilmesini zorunlu kılar. Bu biçim koşuluna uyulması zorunluluğu, yalnızca bağımsız nitelikli bir yaşam boyu gelir sözleşmesinin yapılmış olması durumunda söz konusudur; örneğin bir iş sözleşmesinde işçiye ödenmesi gereken ücretin bir parçası olarak izin ve dinlenme günlerinde de ücret ödenmesi amacıyla yapılan gelir sözleşmesinde artık bir yasal biçime uyma zorunluluğu yoktur. İstisna: Bazen de yaşam boyu gelir sözleşmesi için yasada öngörülmüş bulunan yazılı biçimi aşan bir biçim zorunluluğu olabilir; örneğin yaşam boyu ödenecek gelir karşılığında gelir alacaklısının da gelir borçlusuna bir taşınmazı devretme yükümlülüğü altına girdiği bir durumda artık sözleşme resmi biçime uyularak yapılması geçerlilik koşuludur.

Gelir Borçlusunun Durumu: Gelir borçlusu sözleşmede öngörülen miktardaki belirli zaman aralıklarına bağlı ödemeleri aksatmadan gelir alacaklısına yapmak zorundadır. Sözleşmede, yaşamına bağlı olarak ödemelerin yapılacağı belirlenen kişi, bir döneme ilişkin ödeme yapıldıktan sonra ve fakat dönem sona ermeden ölürse; o dönemin geri kalan bölümü için ödenen miktarın geri verilmesi istenemez. Dönem gelirini ödemekte temerrüde düşen borçlu ancak mahkemeye ve icraya başvurma tarihinden itibaren işleyecek faizleri ödemek zorundadır. Gelir borçlusunun iflas etmesi sözleşmeyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz; böyle bir durumda gelir alacaklısı iflas masasına başvurarak yaşam boyu ödenmesi gereken devamlı ödenebilmesi için gereken miktarda bir meblağın tanınmış bir kredi kurumuna yatırılmasını isteyebilir.

Gelir Alacaklısının Hakları: Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa ömür boyu gelir, her 6 ayda bir ve peşin olarak ödenir. Gelirin süresi ömrüne bağlanmış olan kişi, peşin ödeme öngörülen dönemin sona ermesinden önce ölse bile, o döneme ait gelirin tamamı gelir borçlusu tarafından borçlanılmış sayılır. Gelir borçlusu iflas ederse, gelir alacaklısı, gelir borçlusunun yükümlü olduğu dönemsel gelirin elde edilebilmesi için ilgili sosyal güvenlik kurumunca ödenmesi gereken anaparaya denk düşen bir parayı iflas masasına kaydettirme hakkını elde eder. Sözleşmeyle aksi kararlaştırılmamışsa gelir alacaklısı, haklarını başkasına devredebilir.

Tarafların Ölümünün Sözleşmeye Etkisi: Sözleşme gelir borçlusunun ya da 3. bir kişinin yaşamına bağlı olarak yapılmış ve gelir alacaklısı bu kişilerden önce ölmüşse, aksine anlaşma olmadığı takdirde hak, gelir alacaklısının mirasçılarına geçer. Sözleşme alacaklısının yaşamına bağlı olarak fakat borçlu ondan önce ölmüşse gelir ödeme yükümlülüğü sona ermez. Böyle bir durumda yaşam boyu geliri mirasçılar ödemeye devam ederler; fakat sözleşme ivazsız yapılmışsa bu durumda borçlunun ölümüyle gelir ödeme yükümlülüğü de sona erer (bağışta olduğu gibi).

ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Bakım borçlusu, bakım alacaklısı tarafından mirasçı atanmışsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesine miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır. Bu durumuyla ölünceye kadar bakma sözleşmesi iki tarafa da borç yükleyen bir sözleşmedir. Borçlar Kanunundaki düzenlemeden bakım alacaklısının karşılık ivazı sağlığında bakım borçlusuna verebileceği gibi, ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere onun mirasçı naspedebildeceği de anlaşılmaktadır; bunlardan birincisinden yani bakım alacaklısının sağlığında bakım borçlusuna ivazı ödemesi durumunda, borçlar hukuku nitelikli bakım sözleşmesinden ikinci durumda, yani bakım alacaklısının bakım borçlusunu ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere mirasçı naspetmesi durumunda da miras hukuku nitelikli bakım sözleşmesinden söz edilir. Kural olarak sözleşmenin taraflarından birisi bakım borçlusu diğeri de bakım alacaklısıdır; fakat taraflar 3. bir kişinin bakılıp gözetileceği konusunda anlaşabilirler; bu çeşit sözleşme tam 3. kişi yararına sözleşme olur. Bakım alacaklısının hakkı, kişiye sıkı biçimde bağlıdır; bakım alacaklısı, sözleşmeden doğan hakkını başkasına devredemez. Bakım alacaklısının gerçek kişi olması zorunluluğuna karşılık, bakım borçlusunun tüzel kişi olması da mümkündür.

Geçerlilik şekli: Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile, miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz. Sözleşme, Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılmışsa, geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir.

Güvencesi: Bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı, haklarını güvence altına almak üzere, bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir.

Bakım alacaklısı, sözleşmenin kurulmasıyla bakım borçlusunun aile topluluğuna katılmış olur. Bakım borçlusu, almış olduğu malların değerine ve bakım alacaklısının daha önce sahip olduğu sosyal durumuna göre hakkaniyetin gerektirdiği edimleri, bakım alacaklısına ifa etmekle yükümlüdür. Bakım borçlusu, bakım alacaklısına özellikle uygun gıda ve konut sağlamak, hastalığında gerekli özenle bakmak ve onu tedavi ettirmek zorundadır. Kabul ettikleri kişilere ölünceye kadar bakma amacıyla kurulmuş olan kurumların bakım borcunun kapsamı ve ifası, kendilerince hazırlanarak yetkili makamların onayından geçen genel düzenlemelerle belirlenir. Bu düzenlemeler, sözleşmenin içeriğinden sayılır. Bakım alacaklısı, ölünceye kadar bakma sözleşmesi yüzünden kanuna göre nafaka yükümlüsü olduğu kişilere karşı yükümlülüğünü yerine getirme imkanını kaybediyorsa, bundan yoksun kalanlar sözleşmenin iptalini isteyebilirler. Hakim, sözleşmenin iptali yerine, bakım borçlusunun ifa edeceği edimlerden mahsup edilmek üzere, bakım alacaklısının nafaka yükümlüsü olduğu kişilere nafaka ödemesine karar verebilir. Mirasçıların tenkis ve alacaklıların iptal davası açma hakları saklıdır.

Sona Ermesi:

1) Önel verilerek fesih: Tarafların edimleri arasında önemli ölçüde oransızlık bulunur ve fazla alan taraf kendisine bağışta bulunulma amacı güdüldüğünü ispat edemezse diğer taraf, 6 ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Bu oransızlığın tespitinde, ilgili sosyal güvenlik kurumunca, bakım borçlusuna verilenin değerine denk düşen anapara değeri ile bağlanacak irat arasındaki fark esas alınır. Sözleşmenin sona erdirilmesi anına kadar geçen sürede ifa edilmiş edimler, anapara ve faiziyle birlikte değerlendirilerek, denkleştirme sonucunda alacaklı çıkan tarafa geri verilir.

2) Önel verilmeksizin fesih: Sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması sebebiyle sözleşmenin devamı çekilmez hale gelir veya başkaca önemli sebepler sözleşmenin devamını imkansız hale getirir ya da aşırı ölçüde güçleştirirse, taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilir. Sözleşme bu sebeplerden birine dayanılarak feshedildiği takdirde kusurlu taraf, aldığı şeyi geri verir ve kusursuz tarafa, bu yüzden uğradığı zarara karşılık uygun bir tazminat ödemekle yükümlü olur. Hakim, sözleşmenin önel verilmeksizin feshini yerinde bulabileceği gibi, taraflardan birinin istemiyle veya kendiliğinden, aile topluluğu içinde yaşamalarına son vererek, bakım alacaklısına ömür boyu gelir bağlayabilir.

Bakım borçlusunun ölümü: Bakım borçlusu ölürse bakım alacaklısı, 1 yıl içinde sözleşmenin feshini isteyebilir. Bu durumda bakım alacaklısı, bakım borçlusunun iflası halinde, iflas masasından isteyebileceği miktara eşit bir paranın kendisine ödenmesini, bakım borçlusunun mirasçılarından isteyebilir. Bakım alacaklısı, hakkını başkasına devredemez. Bakım borçlusunun iflası halinde bakım alacaklısı, borçlunun ödemekle yükümlü olduğu dönemsel gelirin elde edilebilmesi için ilgili sosyal güvenlik kurumunca ödenmesi gereken anapara değerine eşit bir parayı, iflas masasına alacak kaydettirme hakkını elde eder. Bakım alacaklısı, bu alacağını karşılamak üzere, üçüncü kişilerce borçluya karşı yürütülmekte olan hacze katılabilir.