Taşınır ve Taşınmaz Rehni

Taşınır ve Taşınmaz Rehni

1-) Taşınmaz Rehni

Taşınmaz rehni ancak ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde kurulabilir. Rehin hakkı, ancak tapuya kayıtlı taşınmazlar üzerinde kurulabilir. Birden çok taşınmazın aynı borç için rehnedilmesi, taşınmazların aynı malike veya borçtan müteselsilen sorumlu olan maliklere ait olmalarına bağlıdır. Taşınmaz rehni tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Rehin, taşınmazı bütünleyici parçaları ve eklentileri ile birlikte yükümlü kılar.

Taşınmaz rehninde sabit dereceler ilkesi uygulanır. Rehnin sağladığı güvence, tescilde belirtilen rehin derecesi ile sınırlıdır. Taşınmaz rehni, sırada kendinden önce gelecek olanın miktarının tescilde belirtilmesi kaydıyla ikinci veya daha sonraki derecede de kurulabilir. Aynı taşınmaz üzerinde farklı sıralarda kurulmuş bulunan rehin haklarından birinin terkin(silme) edilmiş olması, sonraki sırada yer alan rehinli alacaklıya boşalan dereceye geçme hakkı vermez. Terkin edilen rehin hakkı yerine yeni bir rehin hakkı kurulabilir. Sonraki sırada yer alan rehinli alacaklılara boşalan dereceye geçme hakkı veren sözleşmelerin geçerliliği, resmi şekilde yapılmalarına; ayni etki sağlamaları, tapu kütüğüne şerh verilmelerine bağlıdır. Örneğin Ferdi, taşınmazı üzerinde 1. dereceden Ali lehine 200.000 TL rehin, 2. dereceden Kemal lehine 200.000 TL rehin, 3. dereceden Mustafa lehine 100.000 TL rehin kurmuşsa Ali’nin borcu ödendiğinde 1. derecedeki rehnin kaldırılmış olması Kemal veya Mustafa’nın o dereceye ilerleyeceği anlamına gelmez ancak Kemal veya Mustafa, Ferdi ile ipotekte boşalan dereceden yararlanma hakkına ilişkin bir anlaşma yapmışlarsa boşalan dereceye ilerleyebilirler.

Borç ödenmezse alacaklı, alacağını rehinli taşınmazın satış bedelinden elde etme hakkına sahiptir. Rehinli taşınmazın satış bedeli, alacaklılar arasında sıralarına göre dağıtılır. Aynı sırada olan alacaklılar arasında o sıraya düşen satış bedeli alacakları oranında dağıtılır.

Taşınmaz rehninde alacaklıların bedel elde etme hakkı rehnin kurulduğu tarihe göre değil dereceye göre gerçekleşir.

Taşınmaz rehni, taşınmazın bütünleyici parçalarını ve eklentilerini de kapsar. Örneğin, fabrikalardaki makineler eklenti sayılır.

Taşınmaz Rehni Türleri

• İpotek
• İpotekli borç senedi
• İrat senedi

1. İpotek:  Mevcut ve belirli bir borç için kurulacaksa anapara ipoteği; henüz doğmamış ancak doğması muhtemel bir borç için kurulacaksa üst sınır ipoteği şeklinde kurulur. Taşınmazın satışı halinde anapara ipoteğinde ipotek tutarına faiz ve masraflar da eklenerek tahsilat yapılırken; üst sınır ipoteğinde ise belirtilen ipotek tutarından daha fazla bir tahsilat yapılamaz.
2. İpotekli borç senedi:  Taşınmaz rehniyle güvence altına alınmış kişisel bir alacak meydana getirir. İpotekli borç senedi yoluyla rehin kurulması için tapu idaresince taşınmaza resmen değer biçilir. Biçilmiş değeri aşan miktar için ipotekli borç senedi yoluyla rehin kurulamaz. İpotekli borç senedi kişiyi tüm mal varlığıyla (kişisel) sorumlu kılar. Malik, başkasının borcu için de ipotekli borç senedi düzenleyebilir.
3. İrat senedi:  İrat senedi, bir taşınmaz üzerinde taşınmaz yükü şeklinde kurulmuş bir alacak hakkı meydana getirir. İrat senedinin güvencesini ancak tarım arazisi, konutlar ve üzerinde bina yapılabilecek arsalar oluşturabilir. İrat senedi, kişisel borç doğurmaz ve borcun sebebini de göstermez. Kişi yalnızca ilgili taşınmaz ile sorumlu (ayni sorumluluk) olur. Malik, başkasının borcu için irat senedi düzenleyemez. İrat senetlerindeki alacak miktarı, tarım arazisinde arazinin gelir değerinin, diğer taşınmazlarda taşınmazın gelir değeri ile bina ve arsa değerleri ortalamasının beşte üçünü aşamaz.

2-) Taşınır Rehni

Taşınırlar, ancak zilyetliğin alacaklıya devri suretiyle rehnedilebilir. Rehnedilen taşınırın maliki, onun üzerinde bir art rehin kurabilir. Bunun için, alacağı ödenince rehnedilen taşınırın sonraki alacaklıya teslim edilmesinin rehinli alacaklıya yazılı olarak bildirilmesi gerekir (art rehin). Alacaklı, rehinli taşınırı ancak rehnedenin rızasıyla bir başkasına rehnedebilir (alt rehin).

Alacağın ödenmesi suretiyle veya başka bir sebeple rehin hakkı sona erince alacaklı, rehinli taşınırı hak sahibine geri vermekle yükümlüdür. Alacaklı, alacağının tamamını almadıkça rehinli taşınırı veya onun bir kısmını geri vermek zorunda değildir.

Rehin, taşınırı eklentileriyle birlikte kapsar. Aksi kararlaştırılmış olmadıkça alacaklı, rehinli taşınırın doğal ürünlerini, bütünleyici parçası olmaktan çıkınca malike vermekle yükümlüdür. Rehin, paraya çevirme sırasında bütünleyici parça niteliğindeki doğal ürünleri de kapsar.

Aynı taşınır üzerinde birden çok rehin hakkı bulunduğu takdirde, alacaklılara rehin haklarının sırasına göre ödeme yapılır. Rehin hakkının sırası kuruluş tarihine göre belirlenir.